Υπάρχει ένας ανησυχητικός πολλαπλασιασμός αυτού του είδους της τυχαιότητας τελευταία: εφημερίδες δημοσιεύουν μαρξιστικές θεωρίες μολυβιών, μαρξιστικές αναγνώσεις του νέου άλμπουμ της Taylor Swift, μαρξιστικές εκθέσεις για το λόγο που έχουν ρώγες οι άντρες. Ιδρύματα που δεν είχαν φανταστεί ποτέ ότι θα εξέδιδαν μαρξιστικές κριτικές, ας πούμε του τραπεζικού συστήματος, είναι εξαιρετικά χαρούμενα να αφήσουν τα παιδιά του Καρλ να κριτικάρουν τα όνειρά μας.
Στο πιο πρόσφατο παράδειγμα, ο Guardian έχει επιστρατεύσει τον Paul Mason, οικονομικό αναλυτή του Channel 4 News, να δώσει μια
ιστορική-υλιστική πρόβλεψη για τις επερχόμενες σεζόν του Game of Thrones.
Όχι ότι υπάρχει κάτι κακό σ'όλα αυτά - όμως αυτοί οι άνθρωποι θα'πρεπε να θυμούνται ότι ο Μαρξισμός είναι φωτιά και κίνδυνος: η θεωρητική προσέγγιση που όχι μόνο καταφέρνει να κατανοήσει τις καπιταλιστικές σχέσεις, αλλά προτείνει την κατάργηση αυτών των σχέσεων.
Με άλλα λόγια, είναι το μόνο αστείο που είναι πραγματικά κωμικό. Ο Μαρξισμός βλέπει τη λεπτεπίλεπτα κουρδισμένη λογική όλων των σύγχρονων κοινωνιών, αναγνωρίζει την απόλυτη χρησιμότητα κάθε στοιχείου, κι έπειτα δηλώνει πως το όλο πράγμα είναι τρελό και ηλίθιο. Εντέλει αποκαλύπτει ότι ο λογικός κόσμος που ζούμε τώρα είναι στην πραγματικότητα ένας εξωπραγματικός κόσμος, γεμάτος snark και grumpkin (μυθικά τέρατα στο GoT), τόσο παράλογος όσο οτιδήποτε στις πιο παραφουσκωμένες μυθοπλασίες.
Το άρθρο του Mason
Μπορεί η μαρξιστική θεωρία να προβλέψει το τέλος του Game of Thrones; παρανοεί τόσο τη φαντασία όσο και το μαρξισμό, κυρίως επειδή αποτυγχάνει να κατανοήσει αυτό το σημαντικό σημείο. Μέρος της αποτυχίας του έχει να κάνει επίσης με την υπερβάλλουσα φιλοδοξία του - στο χώρο μιας σύντομης έκθεσης, ο Mason προσπαθεί να προβλέψει τη μελλοντική έκβαση του GoT υπό την άποψη της φεουδαρχίας και την άνοδο του καπιταλισμού, και να εξηγήσει γιατί οι άνθρωποι που ζουν στις καπιταλιστικές οικονομίες απολαμβάνουν φανταστικές ιστορίες που συμβαίνουν μέσα στη μεσαιωνική αποσύνθεση.
Οποιοδήποτε από αυτά τα ζητήματα θα μπορούσε να προσφέρει αρκετό υλικό για ένα ολόκληρο βιβλίο. Μπερδεμένα μεταξύ τους σε λίγο παραπάνω από χίλιες λέξεις, καταλήγουν να περνάνε το ένα πάνω απ'το άλλο σχεδόν ακατανόητα πια. (Φυσικά, δεδομένου του μπερδέματος που έκανε με αυτές τις τρεις ιδέες, αυτός ο αντίλογος θα πρέπει να κάνει περίπου το ίδιο.)
Το κεντρικό επιχείρημα του Mason είναι πως το χρέος και ο όλεθρος που υπέστη το Γουέστερος κατά τη διάρκεια του Πολέμου των Πέντε Βασιλέων μας παρέχει μια φανταστική αναλογία με την κρίση στον ύστερο μεσαίωνα της δικής μας ιστορίας (επίσης, συγκεχυμένα, με την τρέχουσα κρίση της ΕΕ). Το βασίλειο είναι ώριμο για μια αστική επανάσταση -όπως το θέτει, "Το Γουέστερος χρειάζεται καπιταλιστές"- αλλά, εξαιτίας των περιορισμών του είδους της "υψηλής μυθοπλασίας" [το είδος αυτό που έχει να κάνει με κόσμους εκτός της δικής μας πραγματικότητας, σε ένα δευτερεύον/παράλληλο σύμπαν,χρόνο,κλπ], αυτό δεν μπορεί να συμβεί ποτέ. Το κοινωνικό σύστημα σε τέτοιες μυθοπλασίες μπορεί να παρακμάσει, μα δεν καταρρέει ποτέ. Αντίθετα, η φανταστική φεουδαρχία θα βγει αγκομαχώντας από την κρίση της βρίσκοντας νέα γη και πόρους πέρα από τη Θάλασσα του Ηλιοβασιλέματος στη Δύση.
Αυτό το επιχείρημα είναι ασύστολα ανεύθυνο, και ούτε κατά διάνοια μαρξιστικό. Ξεχάστε τους καπιταλιστές: μια Δημοκρατία των Λαών του Γουέστερος είναι δυνατή και επικείμενη - όμως μπορεί να είναι πολύ πιο ξένη και φανταστική απ'όσο πολλοί από μας θα θέλαμε να παραδεχτούμε.
Ξεκινώντας με την τετριμμένη άποψη για τον πραγματικό κόσμο, ορίστε ο απολογισμός του Mason για την κρίση της κάποτε υπαρκτής φεουδαρχίας:
Τα τεράστια χρέη που είχαν συσσωρευτεί σε ένα διεφθαρμένο σύστημα πατρωνίας, του οποίου οι πραγματικές πηγές πλούτου είχαν στερέψει, ήταν αυτά που στο τέλος κατέστρεψαν αυτό το ίδιο το σύστημα.
. . . . Όμως τελικά η δύναμη του εμπορίου άρχισε να συμπιέζει την εξουσία των βασιλιάδων. Και η φεουδαρχία έδωσε τελικά τη θέση της σε ένα άλλο σύστημα, τον καπιταλισμό, που βασίζεται σε εμπόρους, τραπεζίτες, αποικιοκρατική λεηλασία και δουλεμπόριο.
Μπορεί να υπάρχει η αίσθηση πως κάτι λείπει εδώ. Οι παλιές μοναρχικές δυνάμεις βρίσκονται υπό το βάρος ενός αυξανόμενου χρέους που απειλεί την σταθερότητα της κοινωνίας. Οπότε οι τραπεζίτες σπεύδουν προς διάσωση, μετασχηματίζοντας την φεουδαρχία σε καπιταλισμό. Παρόλο που σ'ένα σύστημα πατρωνίας, όσο διεφθαρμένο κι αν είναι, υποτίθεται πως δεν μπορεί να υπάρχει δημόσιο χρέος.
Αυτό που περιγράφει ο Mason δεν είναι μια φεουδαρχική κρίση, αλλά μια καπιταλιστική. Στο ξεκίνημα της μεσαιωνικής περιόδου δεν υπήρχαν όργανα του διεθνούς χρηματιστικού κεφαλαίου, τότε που η φεουδαρχία έπνεε τα λοίσθια υπήρχαν. Κάτι άλλο συνέβη που έβαλε τα θεμέλια για την εμφάνιση της εγχρήματης παγκόσμιας αυτοκρατορίας.
Εκπληκτικά, για κάτι που ισχυρίζεται να είναι μια ιστορική-υλιστική ανάλυση, δεν υπάρχει απολύτως καμία αναφορά στην ταξική πάλη. Η πραγματική κρίση της φεουδαρχίας ήταν ελάχιστα σχετική με τη διαφθορά και την ανηθικότητα της αριστοκρατίας, αλλά ήταν απολύτως συνδεδεμένη με τη συλλογική δράση από μεριάς των εργαζόμενων μαζών.
Αφού ο πληθυσμός της Ευρώπης αποδεκατίστηκε από το Μαύρο Θάνατο, η εργασία ξαφνικά άρχισε να πληρώνεται αξιοπρεπώς, κι όταν αυτό απειλούνταν υπήρχε η αυτοπεποίθηση της
εξέγερσης. Οι εξεγέρσεις των χωρικών ήταν σχεδόν αδιάκοπες κατά τη διάρκεια της ύστερης μεσαιωνικής περιόδου - μόνο στη Γερμανία υπήρξαν πάνω από εξήντα περίοδοι μαζικού ξεσηκωμού ανάμεσα στα 1336 και 1525.
Συχνά οι χωρικοί έπαιρναν αυτό που ζητούσαν: υψηλούς μισθούς, δικαιώματα στις κοινές γαίες και ελεύθερο χρόνο. Ως αποτέλεσμα, η κυρίαρχη τάξη δυσκολευόταν όλο και περισσότερο να καρπωθεί το πλεόνασμα που χρειαζόταν για να συνεχίσει να λειτουργεί το σύστημα: στο τέλος βρήκαν διαφυγή στο μερκαντιλισμό, τις περιφράξεις και την πρωταρχική συσσώρευση.
Η παρακμή της φεουδαρχίας ήταν στην πραγματικότητα μια στιγμή απίστευτων ευκαιριών που καταπνίγηκαν με τη βία. Ο Mason δε φαίνεται να το αναγνωρίζει. Αντιθέτως, συνδέει την κρίση του ύστερου μεσαίωνα με αυτό που στη θεωρία της μυθοπλασίας είναι γνωστό ως αποψίλωση [thinning]. Όπως εξηγεί:
Στη σύγχρονη φανταστική μυθιστοριογραφία υπάρχει πάντα μια κρίση του συστήματος: τόσο στην οικονομική τάξη όσο και στις «αύρες» της εξουσίας – της μαγείας- που απορρέει από αυτή. Υπάρχει, στη θεωρία της λογοτεχνίας, ακόμη και ένας τεχνικός όρος για αυτό το κρίσιμο σημείο: ο όρος «thinning» (= αραίωση ή αποψίλωση). Στην Εγκυκλοπαίδεια της Φαντασίας, μάλιστα που έχουν φτιάξει οι John Clute και John Grant ορίζουν ως thinning, «τη συνεχή απειλή της παρακμής», της αποδυνάμωσης του υπάρχοντος status, που συνοδεύεται από ένα διάχυτο πένθος και την αίσθηση της αδικίας στον κόσμο.
Όμως, αυτή η αποψίλωση απαιτείται, από τις αφηγηματικές συμβάσεις, να είναι συνεχής και διαβρωτική. Στους φανταστικούς κόσμους επιτρέπονται δράκοι και μάγισσες, αλλά ποτέ αληθινή πρόοδος:
Το Γουέστερος χρειάζεται καπιταλιστές... Όμως αυτό δεν μπορεί να συμβεί στο δευτερεύων/παράλληλο κόσμο της φανταστικής λογοτεχνίας. Δεν μπορεί να επιτραπεί ποτέ στη διαδικασία της αποψίλωσης του συστήματος να φτάσει στο τέλος της: πρέπει να είναι αέναη ώστε να λειτουργήσει η έπαρση [της φεουδαρχίας] στη δραματοποίηση.
Για τον Mason, η φαντασία είναι πάντοτε παράλογη, και η πραγματικότητα βγάζει πάντοτε νόημα. Αυτός ο ισχυρισμός είναι στην καλύτερη περίπτωση αμφίβολος. Καταρχάς, η ανάλυσή του για την τρέχουσα παράταξη των δυνάμεων και των εξουσιών στο GoT είναι εντελώς λανθασμένη.
Οι επαναστάτες χωρικοί και το όνειρό τους για μια Νέα Ιερουσαλήμ είναι σε πλήρη ισχύ - η Αδελφότητα Χωρίς Λάβαρα κατακλύζει την επαρχία, φλογεροί κομμουνιστές και γεμάτοι μονοθεϊστικό ζήλο. Και οι καπιταλιστές που φαντάζεται ο Mason, "ντυμένοι στα μαύρα, με λευκά δαντελένια κολάρα, αυστηρά πρόσωπα και μια αποστροφή προς το σεξ και το ποτό," είναι ήδη εδώ.
Είναι η Σιδερένια Τράπεζα του Μπράαβος: στην τελευταία σεζόν, αποκαλύπτεται πως είναι αυτοί που χρηματοδοτούν τους κρυφά χρεοκοπημένους Λάννιστερ. Είναι αυτοί που ξελασπώνουν τον Στάνις μετά από μια σειρά άσχημες ήττες και εσωτερικά σχίσματα. Κι είναι δύσκολο να πιστέψουμε πως αυτή η πόλη από δραπέτες σκλάβους δεν παρακολουθεί στενά την πρόοδο της Ντενίρις προς την ακτή Εσοσι.
Όταν οι μπρααβοσιανοί χαιρετιούνται, ο ένας λέει valar morghulis, ο άλλος valar doeharis. Όλοι οι άντρες πρέπει να πεθάνουν, όλοι οι άντρες πρέπει να υπηρετήσουν - το μότο του νεκρωτικού καπιταλισμού. Δε νοιάζονται για τη νομιμότητα, την πρωτοτοκία ή το θεϊκό δικαίωμα των βασιλέων. Νοιάζονται για τους αριθμούς στα κατάστιχά τους. Αν πρέπει να αναδιαρθρώσουν ολοκληρωτικά την οικονομία του Γουέστερος για να πάρουν τα λεφτά τους πίσω, θα το κάνουν. Ένα βασίλειο που ρημάζεται από τον πόλεμο είναι ό,τι πρέπει για την πρωταρχική συσσώρευση: η αυγή του φανταστικού καπιταλισμού είναι σε εξέλιξη.
Περισσότερο θεμελιώδες, παρόλα αυτά, είναι ότι ο Mason παρανοεί τι σημαίνει πραγματικά αποψίλωση. Από την
Encyclopedia of Fantasy:
Ο Παράλληλος Κόσμος είναι σχεδόν συνέχεια υπό την απειλή κάποιας έκπτωσης, μια απειλή που συχνά συνοδεύεται από το πένθος και/ή μια αίσθηση αδικίας. Στη δομικά άρτια μυθοπλασία, η αποψίλωση μπορεί να ειδωθεί ως μια υποβίβαση της υγιούς Χώρας/Γης σε μια παρωδία του εαυτού της, και ο αποψιλωτικός παράγοντας - τελικά, στις περισσότερες περιπτώσεις, ο Σκοτεινός Άρχοντας- φαίνεται σαν να προκαλεί τη ζημιά στη γη από φθόνο.
Η αποψίλωση δεν είναι ζήτημα της αποδοτικότητας των καλλιεργειών ή της ποσότητας χρυσού στα εμπορικά πλοία από το Λάνισπορτ. Δεν είναι κάτι για το οποίο ένας τηλεοπτικός οικονομικός αναλυτής θα υπέβαλε έκθεση ("Η μοχθηρία του Σκοτεινού Άρχοντα ανέβηκε στο υψηλότερο ποσοστό εδώ κι έξι χρόνια στο κλείσιμο του χρηματιστηρίου χθες..."). Είναι κατ'ουσίαν φαινόμενο της πλοκής, η κατάρρευση του φανταστικού κόσμου μέσα στη συμβολική πραγματικότητα.
Η Μέση Γη του Tolkien υποτίθεται πως είναι ένας αυτόνομα υπαρκτός φανταστικός κόσμος - όμως είναι ταυτόχρονα ο δικός μας κόσμος, στη δική του μακρινή ιστορία. Η αποψίλωση είναι μια διαδικασία απομάγευσης, ο αργός θάνατος της μαγείας και του θαύματος: αφού ο Σάουρον ηττάται, τα ξωτικά και οι μάγοι αφήνουν τη Μέση Γη προς τις Αθάνατες Γαίες, και το σκηνικό έχει στηθεί για την Εποχή των Ανθρώπων, στην οποία όλοι ζούμε ακόμα.
Αυτή η διαδικασία δεν είναι πολύ διαφορετική από την άνοδο της μηχανιστικής λογικής με τις κεφαλαιοκρατικές επαναστάσεις, το βιομηχανοποιημένο ξεκαθάρισμα με τα τέρατα και τα πνεύματα. Μακριά από αυστηρές διαχωριστικές γραμμές μεταξύ φαντασίας και πραγματικότητας, η αποψίλωση ενσωματώνει τον κόσμο που γνωρίζουμε σε αυτόν της φαντασίας. Αποκαλύπτει πως η πραγματικότητα μας που τόσο αλόγιστα παραδεχόμαστε, είναι τόσο πλασμένη και ουσιαστικά φανταστική όσο και η Μόρντορ και το Σάιρ.
