Ρομάντσα της σελήνης

Στην Κοντσίτα Γκαρθία Λόρκα

Ήρθε η σελήνη στο αργαστήρι
με μισοφόρι από νάρδους.
Το παιδί την κοιτάει, την κοιτάει.
Το παιδί τη βλέπει ολοένα.
Στ’ αγέρι το ταραγμένο
απλώνει η σελήνη τα μπράτσα,
κι αγνή και φιλήδονη, δείχνει
τα σκληρά της τα στήθη από τσίγκο.
Φύγε, σελήνη, σελήνη.
Αν ερχόταν οι Τσιγγάνοι
θάφταχναν με την καρδιά σου
χαλκάδες κι άσπρα γιορντάνια.
Παιδί μου, άφησέ με να χορέψω.
Όταν έρθουν οι Τσιγγάνοι
τα σ’ εύρουν πάνω στ’ αμόνι
με τα ματάκια κλεισμένα.
Φύγε, σελήνη, σελήνη,
γιατί ακούω τ’ άλογά τους.
Άφησέ με, παιδί, μην πατάς
την κολλαριστή ασπράδα μου.

Ζύγωνε πια ο καβαλάρης
χτυπώντας το ταμπούρλο του κόσμου.
Μες στο αργαστήρι τ’ αγόρι
έχει τα μάτια κλεισμένα.

Έρχονταν απ’ το λιοστάσι,
μπρούντζος κι όνειρο, οι Τσιγγάνοι.
Με τα κεφάλια υψωμένα
και μισοκλεισμένα μάτια.

Πώς τραγουδά η κουκουβάγια,
αχ, πάνω στο δέντρο πώς σκούζει!
Στα ουράνια πάει η σελήνη
μ’ ένα αγόρι από το χέρι.

Μες στο αργαστήρι θρηνούνε
μ’ άγριες κραυγές οι Τσιγγάνοι.
Ο αγέρας φυλάει βάρδια,
ο αγέρας φυλάει ολοένα.


Federico Garcia Lorca,  (Μετάφραση: Κ. Πολίτης)

Η αρρενωπότητα σκοτώνει τους άντρες: οι απαρχές του τραύματος

Ξεκινάμε την καταστροφική διαδικασία της μετατροπής των αγοριών σε άντρες πολύ πριν το τέλος της παιδικής ηλικίας.

της Kali Holloway / AlterNet

“Οι τρεις πιο καταστροφικές λέξεις που ακούει κάθε άντρας όταν είναι παιδί είναι "να είσαι άντρας" —Joe Ehrmann

Αν θέλουμε να είμαστε ειλικρινείς, ξέρουμε καιρό ότι η αρρενωπότητα σκοτώνει τους άντρες, με μυριάδες και μετρήσιμους τρόπους. Τη στιγμή που η κοινωνική κατασκευή της θηλυκότητας απαιτεί οι γυναίκες να είναι αδύνατες, όμορφες, βολικές σε μια ανέφικτη ισορροπία ανάμεσα σε αγίες και πουτάνες, η κοινωνική κατασκευή της αρρενωπότητας απαιτεί τη συνεχή απόδειξη, ξανά και ξανά, του γεγονότος ότι οι άντρες είναι.... άντρες.

Και οι δύο ιδέες είναι δηλητηριώδεις και δυνητικά καταστροφικές, όμως στατιστικά, ο αριθμός εθισμένων και θλιμμένων αντρών και ο -σχετικά με τον γυναικείο- μικρότερος μέσος όρος ζωής τους, αποδεικνύει ότι η αρρενωπότητα είναι ο πιο αποτελεσματικός δολοφόνος, που κάνει τη δουλειά γρηγορότερα και σε μεγάλους αριθμούς. Ο φόρος αίματος αποδίδεται σε πολύ συγκεκριμένες αιτίες: αλκοολισμός, εργασιομανία και βία. Ακόμα κι όταν δε σκοτώνει κυριολεκτικά, προκαλεί ένα είδος πνευματικού θανάτου, αφήνοντας πολλούς άντρες τραυματισμένους, απόμακρους και συχνά με κρυμμένη κατάθλιψη. (Αυτά τα προβλήματα αυξάνονται λόγω φυλετικών, ταξικών, σεξουαλικών και άλλων περιθωριοποιητικών παραγόντων, αλλά εδώ ας επικεντρωθούμε στη πρώιμη παιδική ηλικία και την κοινωνικοποίηση στην εφηβεία). Ας παραθέσουμε την ποιήτρια Elizabeth Barrett Browning "δεν είναι στο θάνατο που πεθαίνουν περισσότερο οι άντρες". Και για πολλούς άντρες, η διαδικασία ξεκινάει πολύ πριν την ενηλικίωση.

Η συναισθηματικά τραυματική μετατροπή των αγοριών σε άντρες ξεκινάει ήδη πριν την παιδική ηλικία, στη βρεφική. Ο ψυχολόγος Terry Real, το 1998 στο βιβλίο του Δε θέλω να μιλήσω γι'αυτό: Ξεπερνώντας τη μυστική κληρονομιά της αντρικής κατάθλιψης, επισημαίνει την πληθώρα μελετών που αναδεικνύουν ότι οι γονείς, συχνά ασυνείδητα, ξεκινούν να προβάλλουν ένα είδος έμφυτης ανδροπρέπειας -κι έτσι, μια μειωμένη ανάγκη για παρηγοριά, προστασία και στοργή- στα αρσενικά βρέφη ήδη όταν είναι νεογέννητα. Κι αυτό, παρά το γεγονός ότι οι έμφυλες συμπεριφορές απουσιάζουν απ' τα μωρά: τα αγόρια βρέφη στην πραγματικότητα συμπεριφέρονται με τρόπο που η κοινωνία μας ορίζει ως "θηλυκό". Όπως εξηγεί ο Real, "τα μικρά αγόρια και κορίτσια ξεκινούν...εξίσου συναισθηματικά, εκφραστικά και εξαρτώμενα, με την ίδια επιθυμία για σωματική στοργή. Στις νεαρότερες ηλικίες, αγόρια και κορίτσια είναι σαν ένα στερεοτυπικό κορίτσι. Αν υπάρχουν διαφορές, τα μικρά αγόρια είναι στην πραγματικότητα λίγο πιο ευαίσθητα κι εκφραστικά από τα κορίτσια. Κλαίνε πιο εύκολα, απογοητεύονται και αναστατώνονται περισσότερο όταν αυτός που τα φροντίζει φεύγει από κοντά τους."

Κι όμως οι γονείς φαντάζονται ενυπάρχουσες έμφυλες διαφορές ανάμεσα σε αγόρια και κορίτσια. Ακόμα κι όταν οι ερευνητές έκαναν δοκιμές για το βάρος, μήκος, ενεργητικότα και δύναμη των βρεφών, οι γονείς ανέφεραν με μεγάλη υπερβολή πόσο τα κορίτσια ήταν πιο λεπτεπίλεπτα και απαλά από τα αγόρια. Φαντάστηκαν τα αγόρια μεγαλύτερα και γενικά πιο δυνατά. Όταν μια ομάδα 204 ενηλίκων είδαν ένα βίντεο του ίδιου μωρού να κλαίει και με διαφοροποιημένες πληροφορίες σχετικά με το φύλο του μωρού, έκριναν ότι το "θηλυκό" βρέφος ήταν φοβισμένο, ενώ το "αρσενικό" βρέφος περιγράφηκε ως θυμωμένο.

Συνεπώς, αυτές οι διαφορές στην αντίληψη δημιουργούν σχετικές διαφορές στο είδος γονεϊκής φροντίδας που λαμβάνουν τα νεογέννητα αγόρια. Σύμφωνα με τα λόγια των ερευνητών "Θα ήταν λογικό να συμπεράνουμε πως ένα παιδί που θεωρείται πως φοβάται το κρατούν και το αγκαλιάζουν περισσότερο από ένα παιδί που θεωρείται θυμωμένο". Αυτή η θεωρία ενισχύεται από άλλες έρευνες που παραθέτει ο Real, οι οποίες αποκαλύπτουν ότι "από τη στιγμή της γέννησης, στα αγόρια μιλάνε λιγότερο απ'ότι στα κορίτσια, τα παρηγορούν και τα φροντίζουν λιγότερο". Για να το θέσουμε ξερά, ξεκινάμε να αποκόβουμε συναισθηματικά τα αγόρια αμέσως, στην πιο ευάλωτη στιγμή της ζωής τους.

Είναι ένα μοτίβο που συνεχίζεται στην παιδική ηλικία και μέχρι την εφηβεία. Ο Real παραθέτει μια μελέτη που ανακαλύπτει ότι και οι δυο γονείς έδιναν έμφαση στα "κατορθώματα και τον ανταγωνισμό για τους γιους τους", και τους δίδασκαν να "ελέγχουν τα συναισθήματά τους" -με άλλα λόγια τα αγόρια νουθετούνται σιωπηρά να αγνοούν ή να υποβαθμίζουν τις συναισθηματικές ανάγκες και επιθυμίες τους. Παρομοίως, οι γονείς και των δύο φύλων τιμωρούν περισσότερο τους γιους τους, πιθανώς ενεργώντας υπό την υπόθεση ότι τα αγόρια "αντέχουν". Η Beverly I. Fagot, ερευνήτρια και συγγραφέας του βιβλίου Η επίδραση του φύλου του παιδιού στις γονεϊκές αντιδράσεις προς τα νήπια, ανακάλυψε πως οι γονείς αντιδρούσαν θετικά προς όλα τα παιδιά όταν αυτά παρουσίαζαν συμπεριφορά που αναμενόταν με βάση το φύλο τους. Παρόλο που οι γονείς έλεγαν πως "δέχονταν την ισότητα των φύλων", αντιδρούσαν θετικότερα απέναντι στα μικρά αγόρια όταν έπαιζαν με τουβλάκια και αρνητικά όταν τα κορίτσια ασχολούνταν με τον αθλητισμό. Κι ενώ το ανεξάρτητο απ'τους γονείς παιχνίδι και τα "ανεξάρτητα κατορθώματα" ενθαρρύνονταν στα αγόρια, τα κορίτσια δέχονταν καλύτερη "αξιολόγηση" όταν ζητούσαν βοήθεια. Κατά κανόνα, αυτοί οι γονείς αγνοούσαν τον ενεργό ρόλο που έπαιζαν στην κοινωνικοποίηση των παιδιών τους σύμφωνα με τις έμφυλες νόρμες. Η Fagot σημειώνει πως όλοι δήλωναν πως αντιμετωπίζουν τους γιους και τις κόρες με τον ίδιο τρόπο, ασχέτως φύλου, ένας ισχυρισμός που αντικρούει πλήρως στα αποτελέσματα της έρευνας.

Αναμφισβήτητα, τέτοιου είδους διδάγματα μεταδίδουν τραυματικά μηνύματα σε κορίτσια και αγόρια, κι έχουν αισθητές συνέπειες εφ' όρου ζωής. Όμως ενώ, όπως λέει ο Terry Real, "επιτρέπεται στα κορίτσια να διατηρούν συναισθηματική εκφραστικότητα και να καλλιεργούν το δέσιμο", λένε στα αγόρια όχι μόνο να καταπιέσουν τα συναισθήματά τους, αλλά και ότι ο ανδρισμός τους στην ουσία εξαρτάται απ'αυτή την πράξη. Παρά τον παραλογισμό αυτής της προϋπόθεσης, στην κοινωνία έχει κυριαρχήσει πλήρως η άποψη που θέλει τον ανδρισμό και την αρρενωπότητα να είναι κάπως τυχαία και αβέβαια, κι έχει αγκαλιαστεί ο μύθος ότι "τα αγόρια πρέπει να μετατραπούν σε άντρες...ότι τα αγόρια, σε αντίθεση με τα κορίτσια, πρέπει να επιτύχουν την αρρενωπότητα".

Τα μικρά αγόρια εσωτερικεύουν αυτή την αντίληψη νωρίς: όταν μίλησα με τον Real, κατέδειξε ότι σύμφωνα με τις έρευνες, ξεκινούν να κρύβουν τα συναισθήματα τους ήδη στην τρυφερή ηλικία μεταξύ 3-5 ετών. "Αυτό δε σημαίνει ότι έχουν λιγότερα συναισθήματα. Αλλά ήδη μαθαίνουν το παιχνίδι- ότι δεν είναι καλή ιδέα να τα εκφράζουν". Τα αγόρια, λέει ο κοινός νους, γίνονται άντρες όχι απλά μεγαλώνοντας, αλλά μέσω της καταστροφικής κοινωνικοποίησης που περιγράφηκε. Αλλά ο Real επισημαίνει κάτι που θα 'πρεπε να είναι προφανές για τα cis αγόρια: "δε χρειάζεται να τους κάνουν άντρες. Είναι άντρες. Τα αγόρια δε χρειάζεται να αναπτύξουν την αρρενωπότητά τους".

Είναι αδύνατον να υποβαθμιστεί στις μέρες μας η επιρροή των εικόνων και των μηνυμάτων για την αρρενωπότητα που επιβάλλουν τα ΜΜΕ. Εκπομπές και ταινίες ενημερώνουν τα παιδιά -και στην πραγματικότητα όλους μας- όχι τόσο για το ποιοι είναι οι άντρες (και οι γυναίκες), αλλά για το ποιοι θα'πρεπε να είναι. Τη στιγμή που η μελέτη των έμφυλων απεικονίσεων στα ΜΜΕ έχει προχωρήσει από φεμινίστριες που αποδομούν την διαστρεβλωμένη απεικόνιση των γυναικών, έχει γίνει πολύ λιγότερη έρευνα ειδικά για την, επιβαλλόμενη απ'τα ΜΜΕ, κατασκευή της αρρενωπότητας. Πάντως σίγουρα, όλοι αναγνωρίζουμε τα στοιχεία που εκτιμούνται στους άντρες σε ταινίες, τηλεόραση, βιντεοπαιχνίδια, κόμικ, κλπ: δύναμη, γενναιότητα, ανεξαρτησία, η ικανότητα να παρέχουν και να προστατεύουν.

Παρόλο που οι απεικονίσεις των αντρών έχουν γίνει πιο περίπλοκες, εναλλακτικές και ανθρώπινες (έχουμε προ πολλού περάσει τις μέρες των αρχετύπων του "Father knows best" και του "Superman"), συγκεκριμένες "αρρενωπές" αξίες συνεχίζουν να προτιμούνται έναντι άλλων. Όπως γράφει η Amanda D. Lotz στο βιβλίο της Cable Guys: τηλεόραση και αρρενωπότητα στον 21ο αιώνα, παρόλο που οι απεικονίσεις των αντρών ποικίλουν περισσότερο πια, “η αφήγηση ωστόσο έχει κάνει σημαντική ιδεολογική δουλειά υποστηρίζοντας... αρσενικούς χαρακτήρες που κατασκευάζει ως ηρωικούς και θαυμαστούς, ενώ υποτιμά άλλους. Άρα παρόλο που οι σειρές στην τηλεόραση έχουν παρουσιάσει μια ποικιλία αντρών και αρρενωπότητας, επίσης οριοθετούν μια "προτιμώμενη" ή "καλύτερη" αρρενωπότητα μέσω γνωρισμάτων που εξιδανικεύονται με συνέπεια".

Είμαστε όλοι εξοικειωμένοι με αυτούς τους χαρακτήρες. Είναι ατρόμητοι ήρωες, ψυχοπαθείς που γαμάνε πόρνες στο Grand Theft Auto, βαρετοί, πατεράδες που δεν κάνουν ποτέ δουλειές και βλέπουν τηλεόραση με ανεξήγητα όμορφες συζύγους, πολυλογάδες χασικλήδες 20αρηδες που "καταφέρνουν" το καυτό κορίτσι στο τέλος, κι ακόμα ο αδιαπέραστος Σούπερμαν. Ακόμη κι ο ευαίσθητος, αξιαγάπητος νεαρός της διπλανής πόρτας Paul Rudd κάπως "αντρεύει" πριν τους τίτλους τέλους στις ταινίες του. Εδώ, είναι σημαντικό να αναφέρουμε μια εθνική μελέτη για την τηλεοπτική βία που αποκαλύπτει πως κατά μέσο όρο, οι 18αρηδες Αμερικάνοι έχουν ήδη γίνει μάρτυρες σε 26.000 τηλεοπτικούς φόνους, "σχεδόν όλους από άντρες". Ας προσθέσουμε αυτά με τη βία στις ταινίες και σε άλλα μέσα κι οι αριθμοί γίνονται αστρονομικοί.

Αποτέλεσμα όλων αυτών -της πρώιμη άρνησης των συναισθημάτων των αγοριών, κι της συλλογικής μας επιμονής να ταιριάξουν μ' αυτό- είναι πως τα αγόρια αποκόβονται από τα αισθήματα τους, τους βαθύτερους και πιο ευάλωτους εαυτούς τους. Η ιστορικός Stephanie Coontz αποκάλεσε αυτό το φαινόμενο "η μαγεία της αρρενωπότητας" (σ.τ.μ. male mystique κατά το feminine mystique). Αφήνει τα μικρά αγόρια, αργότερα άντρες, συναισθηματικά ασώματους, φοβισμένους να δείξουν αδυναμία και συχνά ανίκανους να έρθουν σε επαφή, να αναγνωρίσουν και να αντιμετωπίσουν τα συναισθήματά τους.


Στο βιβλίο του, Γιατί οι άντρες δεν μπορούν να νιώσουν, ο Marvin Allen αναφέρει: "Αυτά τα μηνύματα ενθαρρύνουν τα αγόρια να είναι ανταγωνιστικά, να επικεντρώνονται στην επιφανειακή επιτυχία, να βασίζονται στην εξυπνάδα, να αντέχουν το φυσικό πόνο και να καταπιέζουν τα τρωτά τους αισθήματα. Όταν τα αγόρια παραβιάζουν τον κώδικα, δεν είναι σπάνιο να γίνονται θύματα κοροϊδίας, ντροπιάσματος ή γελοιοποίησης". Το κλισέ πως οι άντρες δεν έχουν επαφή με τα αισθήματά τους δε λέει τίποτα για έμφυτα δείγματα ανδρισμού, αλλά προσδιορίζει τα αποτελέσματα στη συμπεριφορά των αυστηρών διδαχών, συχνά καλοπροαίρετων γονιών και της κοινωνίας γενικά. Όπως είπε ο Terry Real όταν μιλήσαμε, αυτή η διαδικασία αποσύνδεσης των αγοριών από το "θηλυκό" τους -ή σωστότερα "ανθρώπινο"- συναισθηματικό εαυτό είναι βαθύτατα επιβλαβής. "Κάθε βήμα είναι επιζήμιο, τραυματικό.Είναι τραυματικό να σε αναγκάζουν να παραιτηθείς από τη μισή σου ανθρώπινη υπόσταση".

Αυτό το τραύμα γίνεται σαφές στους τρόπους που οι άντρες επιχειρούν να μετουσιώσουν τις συναισθηματικές ανάγκες και φοβίες τους. Ενώ οι γυναίκες τείνουν να εσωτερικεύουν τον πόνο, αντίθετα οι άντρες τον εκφράζουν ενάντια στους εαυτούς τους και τους άλλους. Οι γυναίκες, λέει ο Real "κατηγορούν τους εαυτούς τους, νιώθουν άσχημα, ξέρουν ότι νιώθουν άσχημα, θα' θελαν να ξεφύγουν απ'αυτό. Τα αγόρια κι οι άντρες έχουν την τάση να εξωτερικεύουν το άγχος. Το κάνουμε και συχνά δε βλέπουμε τι έχουμε κάνει. Είναι το ανάποδο από την ενοχοποίηση του εαυτού, περισσότερο η αίσθηση ενός θυμωμένου θύματος”. Η Εθνική Ένωση Ψυχικής Υγείας αναφέρει ότι ανεξαρτήτως φυλής και εθνικότητας, οι γυναίκες που είναι πιθανό να πάθουν κατάθλιψη είναι διπλάσιες απ'τους άντρες. Αλλά ο Real πιστεύει ότι οι συμπεριφορές των αντρών κυρίως εξυπηρετούν στη μεταμφίεση της κατάθλιψής τους, που κατά βάση περνάει απαρατήρητη και αδιάγνωστη.

Τα παραδείγματα αυτών των καταστροφικών συμπεριφορών εκτείνονται από τα κοινωνικώς αποδεκτά, όπως η εργασιομανία, μέχρι τα ποινικώς αξιόποινα, όπως η χρήση ουσιών και η βιαιότητα. Είναι δυο φορές πιθανότερο στους άντρες να έχουν διαταραχές σχετικές με την οργή. Σύμφωνα με το Κέντρο Ελέγχου Ασθενειών, είναι πιο πιθανό οι άντρες να πίνουν υπερβολικά, με αποτέλεσμα "υψηλότερα ποσοστά νοσηλείας και θανάτων σχετιζόμενων με το αλκοολ". (Πιθανόν επειδή οι άντρες υπό την επήρεια αλκοόλ είναι πιθανότερο να έχουν γενικά επικίνδυνη συμπεριφορά, όπως γρήγορη οδήγηση και χωρίς ζώνη ασφαλείας). Είναι πιθανότερο να έχουν κάνει χρήση ναρκωτικών μέχρι τα 12, που οδηγεί σε μεγαλύτερη πιθανότητα χρήσης αργότερα παρά στις γυναίκες. Οι Αμερικανοί άντρες είναι πιο πιθανό να σκοτώσουν, (τελούν το 90.5% των φόνων) και να σκοτωθούν (αποτελούν το 76.8% των θυμάτων φόνων). Αυτό επεκτείνεται στους εαυτούς τους, σύμφωνα με μελέτες: "οι άντρες αυτοκτονούν 4 φορές περισσότερο από τις γυναίκες αποτελώντας το 80% των αυτοκτονιών". (Ενδιαφέρον είναι ότι οι απόπειρες αυτοκτονίας γυναικών υπολογίζονται στις 3-4 φορές περισσότερο από των αντρών). Και σύμφωνα με το Ομοσπονδιακό Γραφείο Φυλακών, οι άντρες είναι το 93% των φυλακισμένων.

Τα καταστροφικά αποτελέσματα της προαναφερόμενης συναισθηματικής αποκοπής έχουν σχέση με τις διαφορές στο μέσο όρο ζωής ανάμεσα στα φύλα. Όπως εξηγεί ο Terry Real:

"Η προθυμία των αντρών να υποτιμήσουν την αδυναμία και τον πόνο είναι τόσο μεγάλη που έχει κατονομαστεί ως η αιτία για το συντομότερο μέσο όρο ζωής τους. Τα 10 χρόνια διαφορά ανάμεσα σε άντρες και γυναίκες φαίνεται πως δεν έχουν μεγάλη σχέση με γονίδια. Οι άντρες πεθαίνουν νωρίς γιατί δε φροντίζουν τους εαυτούς τους. Οι άντρες περιμένουν περισσότερο μέχρι να ομολογήσουν ότι είναι άρρωστοι, αργούν να ζητήσουν βοήθεια, κι όταν τελικά λαμβάνουν θεραπεία δε συμμορφώνονται τόσο καλά όσο οι γυναίκες.".

Η αρρενωπότητα είναι και δύσκολη να επιτευχθεί και αδύνατον να διατηρηθεί, ένα γεγονός που ο Real βλέπει στη φράση "εύθραυστο ανδρικό Εγώ". Επειδή η αυτοπεποίθηση των αντρών συχνά έγκειται σε ένα τόσο σαθρό κατασκεύασμα, που η προσπάθεια να το διατηρήσουν τους καταβροχθίζει. Η αποφυγή της ντροπής να "ξεμπροστιαστούν" μπορεί να τους οδηγήσει σε επικίνδυνα μονοπάτια. Αυτά όχι για να απαλλαγούν οι άνθρωποι από την ευθύνη των πράξεών τους, αλλά για να ξεκαθαρίσουν οι αιτίες που υποβόσκουν και προκαλούν συμπεριφορές, τις οποίες συχνά αποδίδουμε σε ατομικά αίτια αγνοώντας από πού πηγάζουν.
Ο James Gilligan, πρώην διευθυντής του Κέντρου Μελετών της Βίας στο Χάρβαρντ, έχει γράψει πολλά βιβλία σχετικά με την αντρική βία και τις αιτίες της. Σε μια συνέντευξη το 2013, μίλησε για τα ευρήματα των ερευνών του: "Δεν έχω δει ακόμα μια σοβαρά βίαιη πράξη που δεν προκλήθηκε απ'την αίσθηση της ντροπής και της γελοιοποίησης, της έλλειψης σεβασμού, κι η οποία δεν αντιπροσώπευε την προσπάθεια να αποτρέψει ή να διορθώσει αυτή την "απώλεια του κύρους"- άσχετα από τη σοβαρότητα της ποινής, ακόμα κι αν περιλαμβάνει το θάνατο".

Υπερβολικά συχνά, οι άντρες υποφέρουν μόνοι τους, πιστεύοντας πως η αποκάλυψη του προσωπικού τους πόνου ισοδυναμεί με απώλεια της αρρενωπότητάς τους. "Ως κοινωνία, σεβόμαστε περισσότερο τους πληγωμένους που συνεχίζουν", γράφει ο Real, "αυτούς που αρνούνται τις δυσκολίες τους, παρά αυτούς που αφήνουν την κατάστασή τους να τους επηρεάσει." Κι όμως το κόστος, τόσο σε ανθρώπους όσο και χρηματικό, του να μην αναγνωρίζουμε τον τραυματισμό των αντρών είναι πολύ μεγαλύτερο απ'το να φροντίσουμε αυτές τις πληγές, ή να αποφύγουμε τη δημιουργία τους εξαρχής. Είναι κρίσιμο να ξεκινήσουμε να λαμβάνουμε υπόψη τι κάνουμε στα μικρά αγόρια, πώς το κάνουμε, και το τεράστιο συναισθηματικό κόστος της εκβιαστικής αρρενωπότητας, που μετατρέπει συναισθηματικά ολοκληρωμένα αγόρια σε συναισθηματικά εξασθενημένους άντρες.

Όταν η αρρενωπότητα καθορίζεται από την έλλειψη, όταν έγκειται, ως έχει, στην παράλογη και απατηλή αντίληψη ότι ο μόνος τρόπος να είσαι άντρας είναι να μην αναγνωρίζεις ένα ουσιώδες κομμάτι του εαυτού σου, οι συνέπειες είναι τραγικές και διαλυτικές για την ψυχή. Ο αποχωρισμός αφήνει τους άντρες ακόμα πιο ευάλωτους, ευαίσθητους και αναγκασμένους να ψάχνουν τρόπους να κατευνάσουν τον πόνο που δημιουργούν οι απαιτήσεις μας περί ανδρισμού. Όπως γράφει ο Terry Real, “Η εσωτερίκευση του πόνου μιας γυναίκας με κατάθλιψη την αποδυναμώνει και παρεμποδίζει τη δυνατότητά της για άμεση επικοινωνία. Η τάση ενός άντρα με κατάθλιψη να εξωθεί τον πόνο...μπορεί να τον καταστήσει ψυχολογικά επικίνδυνο".

Έχουμε θέσει ένα άδικο κι ανέφικτο πρότυπο, και στην προσπάθεια να ανταπεξέλθουν, οι άντρες σκοτώνουν τους εαυτούς τους. Πρέπει να προχωρήσουμε πέρα από τις απαρχαιωμένες μας ιδέες περί αρρενωπότητας και του τι είναι άντρας. Πρέπει να αρχίσουμε να βλέπουμε τους άντρες ως εγγενώς αυτό, χωρίς καμιά ανάγκη να αποδείξουν ποιοι είναι, στους εαυτούς τους ή οποιονδήποτε άλλο.

Ακίνδυνου, ελπιδοφόρου, ανεμπόδιστου

Τώρα, στη βάρκα όπου κι αν μπεις άδεια θα φτάσει
Εγώ αποβλέπω· σ' έναν μακρύ θαλασσινό Κεραμεικό
Με Κόρες πέτρινες και που κρατούν λουλούδια. Θα 'ναι νύχτα και
Αύγουστος
Τότε που αλλάζουν των αστερισμών οι βάρδιες. Και τα βουνά
ελαφρά
Γιομάτα σκοτεινόν αέρα στέκουν λίγο πιο πάνω απ' τη γραμμή του
ορίζοντα
οσμές εδώ ή εκεί καμένου χόρτου. Και μια λύπη άγνωστης γενεάς
Που από ψηλά
κάνει ρυάκι πάνω στην αποκοιμισμένη θάλασσα
Λάμπει μέσα μου κείνο που αγνοώ. Μα ωστόσο λάμπει
Αχ ομορφιά κι αν δεν μου παραδόθηκες ολόκληρη ποτέ
Κάτι κατάφερα να σου υποκλέψω. Λέω: κείνο το πράσινο κόρης
οφθαλμού που πρωτο-
Εισέρχεται στον έρωτα και τ' άλλο το χρυσό, που όπου κι αν το
τοποθετείς ιουλίζει.
Τραβάτε τα κουπιά οι στα σκληρά εθισμένοι. Να με πάτε κει που
οι άλλοι παν
Δε γίνεται. Δεν εγεννήθηκα ν' ανήκω πουθενά
Τιμαριώτης τ' ουρανού κει πάλι ζητώ ν' αποκατασταθώ
Στα δίκαιά μου. Το λέει κι ο αέρας
Από μικρό το θαύμα είναι λουλούδι και άμα μεγαλώσει θάνατος
Αχ ομορφιά συ θα με παραδώσεις καθώς ο Ιούδας
Θα 'ναι νύχτα και Αύγουστος. Πελώριες άρπες που και που
θ' ακούγονται και
Με το λίγο της ψυχής μου κυανό η Όξω Πέτρα μέσ' από τη μαυρίλα
Θ' αρχίσει ν' αναδύεται. Μικρές θεές, προαιώνια νέες
Φρύγισσες ή Λυδές με στεφάνι ασημί και με πρασινωπά πτερύγια
γύρω μου άδοντας θα συναχτούν
Τότε που και του καθενός τα βάσανα θα εξαργυρώνονται
Χρώματα βότσαλου πικρού: τόσα
Με περόνες πόνου όλες σου οι αγάπες: τόσα
Του βράχου η τύρφη και του άφραχτου ύπνου σου η φρικαλέα
ραγισματιά: δυο φορές τόσα
Ώσπου κάποτε, ο βυθός μ' όλο του το πλαγκτόν κατάφωτο
Θ' αναστραφεί πάνω από το κεφάλι μου. Κι άλλα ως τότε
ανεκμυστήρευτα
Σαν μέσ' από τη σάρκα μου ιδωμένα θα φανερωθούν
Ιχθείς του αιθέρος, αίγες με το λιγνό κορμί κατακυμάτων
κωδωνοκρουσίες του Μυροβλήτη
Ενώ μακριά στο βάθος θα γυρίζει ακόμα η γη με μια βάρκα μαύρη
κι άδεια χαμένη στα πελάγη της.


Οδυσσέας Ελύτης, Τα ελεγεία της Οξώπετρας, 1991

Mutability

We are as clouds that veil the midnight moon;
How restlessly they speed, and gleam, and quiver,
Streaking the darkness radiantly!--yet soon
Night closes round, and they are lost forever:

Or like forgotten lyres, whose dissonant strings
Give various response to each varying blast,
To whose frail frame no second motion brings
One mood or modulation like the last.

We rest.--A dream has power to poison sleep;
We rise.--One wandering thought pollutes the day;
We feel, conceive or reason, laugh or weep;
Embrace fond woe, or cast our cares away:

It is the same!--For, be it joy or sorrow,
The path of its departure still is free:
Man's yesterday may ne'er be like his morrow;
Nought may endure but Mutability.


Percy Bysshe Shelley

Ο δημιουργός

Είμαστε το ποτάμι που μνημονεύεις, Ηράκλειτε.
Είμαστε ο χρόνος. Η άπιαστη ροή του
μεταφέρει λέοντες και όρη,
χαμένες αγάπες και στάχτες ηδονής,
αστείρευτες πλανεύτρες ελπίδες,
αναρίθμητα ονόματα αυτοκρατοριών
που τώρα δεν είναι παρά σκόνη,
εξάμετρα, ρωμαϊκά κι ελληνικά,
μια θάλασσα, ερεβώδη υπό το κράτος της αυγής,
τα όνειρα, πρόγευση του θανάτου,
τα άρματα και τον πολεμιστή, μνημεία,
τα δυο πρόσωπα του Ιανού, άγνωστα μεταξύ τους,
τους φιλντισένιους λαβυρίνθους που
χαράζουν τα πιόνα πάνω στην σκακιέρα,
το κόκκινο χέρι του Μάκβεθ, ικανό
να αιματοποτίσει τις θάλασσες, τη μυστική
εργασία των ρολογιών μέσα στις σκιές,
έναν ατέρμονα καθρέφτη που αντικρίζεται
σε άλλον καθρέφτη και κανείς δεν υπάρχει να τους δει,
ατσαλένια ελάσματα και γοτθική γραφή,
μια ράβδο από θειάφι κλεισμένη σε ντουλάπι,
βαρύθυμα καμπανίσματα της αϋπνίας,
χαραυγές, δύσεις και δειλινά,
αντίλαλους, φυρονεριά, άμμο, λειχήνες, όνειρα.
Δεν είμαι άλλο παρά τούτες οι εικόνες
που η τύχη μοιράζει και η πλήξη ονοματίζει.
Μ’ αυτές, παρότι τυφλός κι αδύναμος,
οφείλω να δουλέψω τον άφθαρτο στίχο
και (είναι χρέος μου) μαζί τους να σωθώ.


Jorge Luis Borges

Μανθρασπέντα

Τι τέλεια κατσίκια τα κατσίκια.
Χθες γεννηθήκαν και πώς ξέρουν κιόλας με τόση ακρίβεια
όλα τα κατσικίσια πράγματα.
Θαρρείς και σπούδαζαν κατσικωσύνη μια ολόκληρη
αιωνιότητα.


Γιάννης Υφαντής

Ερωτική ιστορία

Δυὸ χρόνια ἐκείνη τὸν περίμενε, μὲ τὴν ψυχή στὰ δόντια, ὅπως λένε,
κ’ ἐκεῖνος ἦρθε κάποια μέρα, ἀρχὲς τῆς ἄνοιξης, σὰ νὰ μὴν εἶχε συμβεῖ τίποτα.
Αὐτό ἀκριβῶς τὴ σκότωσε. Δέν κατάλαβε ἐκεῖνος
πὼς ἦταν πεθαμένη ἀντίκρυ του, μὲ φόντο
ἕνα περίλαμπρο, τετράγωνο, ἀνοιχτό παράθυρο.

Τὴν κοίταζε μ’ ἐρωτικὴν αὐτοπεποίθηση,
μ’ αὐτὴ τὴν εὔκολη, σχεδόν ἐπαγγελματική, ἀσκημένη ἐπιθυμία. Τὸ βλέμμα του
ζεστά ψυχρό τρυπάνιζε κάποια παλιά ναρκωμένη πληγή μές στὰ ὀστά της.

Κ’ ἤτανε μιὰ σκηνή παράξενη κι ὡραία, σὰν κάποιος
νἄχε πεθάνει ἀμίλητος στὴν πολυθρόνα τοῦ ὀδοντιατρείου
κι ὁ γιατρὸς νὰ συνέχιζε ἥσυχα νὰ τοῦ σφραγίζει ἕνα δόντι
ἐνῶ ὁ ἥλιος τοῦ Ἰουνίου λαμποκοποῦσε στὸ καφετί πετσί τῆς πολυθρόνας.


Γιάννης Ρίτσος

Μεταμόρφωση

Να μεταμορφωθείς
ν' αναποδογυρίσεις τον εαυτό σου σαν ένα γάντι
να στροβιλίζεσαι σαν ένας πλανήτης
να περάσεις τον εαυτό σου μέσα από τον εαυτό σου
έτσι που κάθε μέρα να διαπερνά την κάθε νύχτα
έτσι που η κάθε λέξη να τρέχει στην άλλη πλευρά της αλήθειας
έτσι που ο κάθε στίχος ν' αποκαλύπτεται από μόνος του
και να διαχέει το δικό του φως
έτσι που κάθε πρόσωπο που αφήνεται σ' ένα χέρι
να ιδρώνει μέσα στο δέρμα της παλάμης

Έτσι που αυτή η γραφίδα να
μεταλλάσεται σε καθαρή σιωπή
Ήθελα να πω σε αγάπη

Να πέσεις από ένα άλογο
να κηλιδώσεις το πρόσωπο με στάχτη
να τυφλωθείς
ν' ανασηκωθείς
και να επιτρέψεις στον εαυτό σου
να οδηγηθεί σαν τον τυφλό Σαούλ
προς τη Δαμασκό.


Άννα Καμιένσκα,

μτφρ. Βασίλης Καραβίτης, από το βιβλίο "Ξαφνιάσματα" εκδ. Μελάνι

Η αγάπη είναι ο φόβος

Η αγάπη είναι ο φόβος που μας ενώνει με τους άλλους.
Όταν υπόταξαν τις μέρες μας και τις κρεμάσανε σα δάκρυα
Όταν μαζί τους πεθάνανε σε μιαν οικτρή παραμόρφωση
Τα τελευταία μας σχήματα των παιδικών αισθημάτων
Και τί κρατά τάχα το χέρι που οι άνθρωποι δίνουν;

Ξέρει να σφίξει γερά εκεί που ο λογισμός μάς ξεγελά
Την ώρα που ο χρόνος σταμάτησε και η μνήμη ξεριζώθηκε
Σα μιαν εκζήτηση παράλογη πέρα από κάθε νόημα;

(Κι αυτοί γυρίζουν πίσω μια μέρα χωρίς στο μυαλό μια ρυτίδα
Βρίσκουνε τις γυναίκες τους και τα παιδιά τους που μεγάλωσαν
Πηγαίνουνε στα μικρομάγαζα και στα καφενεία της συνοικίας
Διαβάζουνε κάθε πρωί την εποποιία της καθημερινότητας).

Πεθαίνουμε τάχα για τους άλλους ή γιατί έτσι νικούμε τη ζωή
Ή γιατί έτσι φτύνουμε ένα ένα τα τιποτένια ομοιώματα
Και μια στιγμή στο στεγνωμένο νου τους περνά μιαν ηλιαχτίδα
Κάτι σα μια θαμπήν ανάμνηση μιας ζωικής προϊστορίας.

Φτάνουνε μέρες που δεν έχεις πια τί να λογαριάσεις
Συμβάντα ερωτικά και χρηματιστηριακές επιχειρήσεις
Δε βρίσκεις καθρέφτες να φωνάξεις τ’ όνομά σου
Απλές προθέσεις ζωής διασφαλίζουν μιαν επικαιρότητα
Ανία, πόθοι, όνειρα, συναλλαγές, εξαπατήσεις
Κι αν σκέφτομαι είναι γιατί η συνήθεια είναι πιο προσιτή από την τύψη.

Μα ποιός θά ’ρθει να κρατήσει την ορμή μιας μπόρας που πέφτει;
Ποιός θα μετρήσει μια μια τις σταγόνες πριν σβήσουν στο χώμα
Πριν γίνουν ένα με τη λάσπη σαν τις φωνές των ποιητών;

Επαίτες μιας άλλης ζωής της Στιγμής λιποτάχτες
Ζητούνε μια νύχτα απρόσιτη τα σάπια τους όνειρα.
Γιατί η σιωπή μας είναι ο δισταγμός για τη ζωή και το θάνατο.


Μανόλης Αναγνωστάκης

Love

The weight of the world
is love.
Under the burden
of solitude,
under the burden
of dissatisfaction
the weight,
the weight we carry
is love.
Who can deny?
In dreams
it touches
the body,
in thought
constructs
a miracle,
in imagination
anguishes
till born
in human--
looks out of the heart
burning with purity--
for the burden of life
is love,
but we carry the weight
wearily,
and so must rest
in the arms of love
at last,
must rest in the arms
of love.
No rest
without love,
no sleep
without dreams
of love--
be mad or chill
obsessed with angels
or machines,
the final wish
is love
--cannot be bitter,
cannot deny,
cannot withhold
if denied:
the weight is too heavy
--must give
for no return
as thought
is given
in solitude
in all the excellence
of its excess.
The warm bodies
shine together
in the darkness,
the hand moves
to the center
of the flesh,
the skin trembles
in happiness
and the soul comes
joyful to the eye--
yes, yes,
that's what
I wanted,
I always wanted,
I always wanted,
to return
to the body
where I was born.


Αllen Ginsberg

Υπάρχουν λέξεις

Υπάρχουν λέξεις που δεν μπορούν να ειπωθούν δύο φορές,

εκείνος που τις είπε κάποτε ξόδεψε όλες σου τις αισθήσεις.

Μόνο δύο πράγματα δεν έχουν ποτέ το τέλος τους:

το γαλάζιο του ουρανού και του Δημιουργού το έλεος.



Anna Akhmatova

Fear, Pain, Love

Οι άνθρωποι φοβούνται τους εαυτούς τους, την ίδια τους την πραγματικότητα, τα συναισθήματά τους πάνω από όλα. Οι άνθρωποι λένε πόσο υπέροχη είναι η αγάπη αλλά αυτά είναι βλακείες. Η αγάπη πονάει. Τα συναισθήματα είναι ενοχλητικά. Οι άνθρωποι διδάσκονται ότι ο πόνος είναι κακός και επικίνδυνος. Πώς να αντιμετωπίσουν την αγάπη αν φοβούνται να νιώσουν; Ο πόνος υπάρχει για να μας ξυπνάει. Οι άνθρωποι προσπαθούν να κρύψουν τον πόνο τους. Αλλά κάνουν λάθος. Ο πόνος είναι κάτι για να κουβαλάς, σαν ράδιο. Νιώθεις τη δύναμή σου όταν βιώνεις τον πόνο. Όλο το θέμα είναι στο πώς τον κουβαλάς. Αυτό έχει σημασία. Ο πόνος είναι συναίσθημα. Τα συναισθήματά σου είναι κομμάτι σου. Η δική σου πραγματικότητα. Αν ντρέπεσαι για αυτά, και τα κρύβεις, επιτρέπεις στην κοινωνία να καταστρέψει την πραγματικότητά σου. Θα έπρεπε να διεκδικήσεις το δικαίωμά σου να βιώνεις τον πόνο σου. ―Jim Morrison

People are afraid of themselves, of their own reality; their feelings most of all. People talk about how great love is, but that’s bullshit. Love hurts. Feelings are disturbing. People are taught that pain is evil and dangerous. How can they deal with love if they’re afraid to feel? Pain is meant to wake us up. People try to hide their pain. But they’re wrong. Pain is something to carry, like a radio. You feel your strength in the experience of pain. It’s all in how you carry it. That’s what matters. Pain is a feeling. Your feelings are a part of you. Your own reality. If you feel ashamed of them, and hide them, you’re letting society destroy your reality. You should stand up for your right to feel your pain. ―Jim Morrison



Νομίζεις πως ο πόνος και ο σπαραγμός σου είναι πρωτοφανείς στην ιστορία του κόσμου, αλλά μετά διαβάζεις. Τα βιβλία ήταν αυτά που με δίδαξαν ότι τα πράγματα που με βασάνιζαν περισσότερο ήταν αυτά ακριβώς που με συνέδεαν με όλους τους ανθρώπους που ζούσαν, ή είχαν ποτέ ζήσει. ―James Baldwin

You think your pain and your heartbreak are unprecedented in the history of the world, but then you read. It was books that taught me that the things that tormented me most were the very things that connected me with all the people who were alive, or who had ever been alive. ―James Baldwin


Αγάπη είναι αυτό με το οποίο γεννιόμαστε. Φόβος είναι αυτό που μαθαίνουμε εδώ. —Marianne Williamson

Love is what we were born with. Fear is what we learned here. —Marianne Williamson



Υπάρχουν δυο βασικές κινητήριες δυνάμεις: φόβος και αγάπη. Όταν φοβόμαστε, αποτραβιόμαστε από τη ζωή. Όταν ερωτευόμαστε, ανοιγόμαστε σε όλα όσα έχει η ζωή να προσφέρει με πάθος, ενθουσιασμό και αποδοχή. Χρειάζεται να μάθουμε να αγαπάμε τους εαυτούς μας πρώτα, σε όλο μας το μεγαλείο και τις ατέλειες. Αν δεν μπορούμε να αγαπήσουμε εμάς, δεν μπορούμε να ανοιχτούμε εντελώς στην ικανότητα μας να αγαπάμε άλλους ή στην δυνατότητά μας να δημιουργήσουμε. Η εξέλιξη και όλες οι ελπίδες για ένα καλύτερο κόσμο βρίσκονται στην αφοβια και το ανοιχτόκαρδο όραμα των ανθρώπων που αγκαλιάζουν τη ζωή. —John Lennon

There are two basic motivating forces: fear and love. When we are afraid, we pull back from life. When we are in love, we open to all that life has to offer with passion, excitement, and acceptance. We need to learn to love ourselves first, in all our glory and our imperfections. If we cannot love ourselves, we cannot fully open to our ability to love others or our potential to create. Evolution and all hopes for a better world rest in the fearlessness and open-hearted vision of people who embrace life. —John Lennon

Δυο αγάπες

"Γλυκέ νέε,
Πες μου γιατί περίλυπος περιπλανιέσαι αναστενάζοντας σε τούτο τον ωραίο τόπο; Κάνε μου τη χάρη, αν θες, και μίλα μου.
Πώς ονομάζεσαι;" Κι εκείνος είπε: "Με λένε Αγάπη."
Αμέσως τότε ο άλλος γύρισε καταπάνω μου και φώναξε: "Ψέματα λέει, τ'όνομά του είναι Όνειδος, η Αγάπη είμαι εγώ, και ο προορισμός μου είναι να΄μαι μόνος μέσα στον όμορφο κήπο, ώσπου ήρθε εκείνος μέσα στη νύχτα απρόσκλητος. Εγώ είμαι η αληθινή Αγάπη, εγώ ανάβω στα στήθια αγοριών και κοριτσιών τη σπίθα της αμοιβαιότητας."
Και τότε ο πρώτος αναστέναξε και είπε: "Ας είναι όπως τα λες,
Εγώ είμαι η αγάπη που δεν τολμάει να πει τ'όνομά της."


από το ποίημα Δυο αγάπες
του λόρδου Άλφρεντ Ντάγκλας
δημοσιεύτηκε στο τεύχος 14 του περιοδικού Χαμαιλέων: Συνοθύλευμα από επικίνδυνα και γελαστά ρίσκα, Δεκέμβριος 1894

Ο Άλφρεντ Ντάγκλας ήταν εραστής του Όσκαρ Ουάιλντ, οπότε και δημιουργήθηκε το σκάνδαλο που έστειλε τον δεύτερο στη φυλακή υπό το νόμο περί σοδομισμού.